Enrico Kraijo verwelkomde Edwin van Bochoven en Marieke bij deze eerste interactieve sessie speciaal voor omgevingsmanagers. Edwin, voorheen omgevingsmanager in Delft en sinds mei 2024 werkzaam bij de gemeente Amsterdam. Marieke werkt al vijftien jaar bij de gemeente Amsterdam en is de laatste tien jaar vooral als omgevingsmanager actief, momenteel in het omgevingsteam van het complexe infrastructurele project Oranje Loper.
Waarom het vak omgevingsmanagement nog zo in ontwikkeling is
“We hebben in Amsterdam meer dan honderd omgevingsmanagers, maar bij veel andere gemeenten ben je nog vaak de enige”, merkte Edwin van Bochoven op. In Amsterdam bestaat een duidelijke tweedeling: bij het PMB 25-30 omgevingsmanagers die vooral in de plan- en ontwerpfasen en gebiedsontwikkeling werken, en bij het IB zeker 50 tot 150 omgevingsmanagers die veel meer operationeel en uitvoeringsgericht zijn – “stoeptegel-niveau”, zoals Marieke het noemde.
Die scheiding is nog volop in beweging. “We worstelen er zelf ook nog mee wat precies het verschil is”, aldus Marieke.
De drie subrollen die steeds terugkomen
Uit het gesprek kwamen drie duidelijke rollen naar voren:
- Strategisch omgevingsmanagement (gebiedsontwikkeling, stakeholdermanagement met vastgoedpartijen)
- Projectmatig omgevingsmanagement (ontwerp- en uitvoeringsprojecten met veel participatie)
- Operationeel omgevingsmanagement (dagelijkse uitvoering, kabels en leidingen, beheer)
In Amsterdam kunnen deze rollen worden gesplitst, in vrijwel alle andere gemeenten vallen ze samen in één persoon.
Afbakening ten opzichte van aanliggend rollen
- Gebiedsmakelaar/wijkregisseur → blijvend gezicht van de wijk, blijft ook na het project.
- Omgevingsmanager → tijdelijk, komt namens een project en vertrekt weer.
- Communicatieadviseur → soms aangestuurd door de omgevingsmanager, soms gelijkwaardig.
- Participatieadviseur → meestal geïntegreerd in de omgevingsmanager.
Marieke: “Op de Oranje Loper stuur ik twee communicatieadviseurs aan, maar dat gaat volledig vanzelfsprekend omdat het heel ervaren collega´s zijn.”
Kern van de rol: voorvechter van burger en ondernemer
Edwin: “Op verjaardagen zeg ik: ik ben een soort projectmanager die heel veel met bewoners praat.” Marieke: “Ik ben vooral voorvechter van de mensen voor wie we het doen: de burgers en ondernemers van Amsterdam. Ik wil dat ze begrijpen waarom iets gebeurt, ook als het niet in hun persoonlijke belang is maar wel in het algemeen belang.”
Belangrijkste taken die steeds werden genoemd:
- Belangen in beeld brengen en vertalen naar projectdoelen
- Luisteren en empathisch zijn
- Het geweten van de wijk zijn
- Strategisch adviseren van projectmanager en opdrachtgever
- Voorkomen van bezwaar- en beroepsprocedures door vroeg bijsturen
- Continu informeren en verwachtingen managen
Spanningsveld: van het project of van de omgeving?
Beiden waren duidelijk: je bent het allebei. In een IPM-team heeft de omgevingsmanager een gelijkwaardige positie. In gebiedsontwikkelingstrajecten moet je soms harder vechten. Marieke: “Dan ben je al gauw de irritante omgevingsmanager die altijd maar met bewoners komt.”
Hoeveel projecten kun je echt goed doen?
Edwin: “In Delft had ik soms zeven of acht projecten tegelijk – dat brandde op. Twee stevige projecten is eigenlijk al het maximum als je het goed wilt doen. Je moet tijd hebben om met laarzen aan bij die ene boze ondernemer te gaan zitten.” Marieke: “Het kost altijd meer tijd dan je denkt. En het is geen 9-tot-5-baan.”
Praktische instrumenten die genoemd werden
- BouwApp (project-specifieke updates en directe reacties)
- Dialog (klantcontactsysteem met stakeholderanalyse en kaartfunctionaliteit)
- Zichtmeldingen (meldingen openbare ruimte)
- Inloopspreekuren, koffiekar, bus als informatiewagen, schoolprojecten, fotowedstrijden
- Persoonlijk WhatsApp-nummer of e-mailadres geven (“mensen mogen me altijd appen”)
Praktijkervaring bij Apeldoorn en Hoorn
Antoinette van de gemeente Apeldoorn vertelde dat zij op dit moment de enige omgevingsmanager is binnen de afdeling ruimtelijke ontwikkeling – er is nog één collega specifiek voor de energietransitie, maar dat is een andere tak van sport. “Ik doe eigenlijk alles van start tot eind van een project.” Ze gebruiken BouwApp, digitale en papieren nieuwsbrieven en bijeenkomsten. Vooral het bereiken van jongeren vindt ze een uitdaging: “Die komen niet naar een bewonersavond. We zijn nu aan het experimenteren met digitale kanalen en bijvoorbeeld een koffiekar na schooltijd.” Als voorbeeld noemde ze een speeltuinproject waar alleen pensionado’s op de informatiebijeenkomst kwamen: “Toen zijn we met de koffiekar de wijk in gegaan, ook naar sportverenigingen en scholen. Zo krijg je wel de juiste doelgroep te pakken.”
Wouter van de gemeente Hoorn lichtte toe dat hij de enige omgevingsregisseur is in de nieuwe transitierol. “Er zijn wel andere omgevingsmanagers in de gemeente, maar die werken traditioneler op losse projecten. Ik zit vooral op wijkuitvoeringsplannen en de energietransitie – langdurig met hetzelfde onderwerp in steeds dezelfde wijken, in plaats van steeds wisselende projecten.”
Aandachtspunten & leerpunten
- Omgevingsmanagement is nog jong en verdient meer erkenning en professionalisering.
- Zorg dat je mandaat hebt om belangen echt in te mogen brengen – anders kun je je rol niet waarmaken.
- Soft skills (luisteren, empathie, nieuwsgierigheid, door irritatie heen prikken) zijn cruciaal.
- Tijd en ruimte zijn de grootste bottleneck – twee goed te behappen projecten is vaak al het maximum.
- Opdeling in subrollen (strategisch – projectmatig – operationeel) is bij grote gemeenten mogelijk en nuttig, bij kleinere gemeenten meestal onnodig.
- Communicatie en participatie lopen vaak door elkaar; heldere rolverdeling voorkomt ergernis.
- Digitale tools helpen, maar persoonlijk contact blijft onmisbaar.
- Jongeren bereik je niet met een avondbijeenkomst, maar wel met koffiekar na schooltijd of digitale kanalen.
Kortom: omgevingsmanagement is geen ondersteunende rol meer, maar een vak dat je bewust moet worden ingevuld – en dat volop in ontwikkeling is.
Het volledige webinar kan je terugkijken bij de vakgroep Omgevingsmanagement van de VPNG. Er komt zeker een vervolg begin 2026.