Enrico Kraijo verwelkomde de deelnemers bij deze webinar van de vakgroep Opgavemanagement. Samen met Hans van der Heijden, Claudia Landewé en Guido de Vries werken ze al twee jaar aan een praktische gids die eindelijk een gedeelde taal, duidelijkheid en rust moet brengen in opgavemanagement.
Waarom een inspiratiegids?
De inspiratiegids Opgavegericht werken beschreef vier brede ontwikkelrichtingen. Deze inspiratiegids Opgavemanagement zoomt volledig in op één ervan: opdrachtgericht sturen op complexe, urgente, domeinoverstijgende vraagstukken.
Het boekje is vooral bedoeld als steun in de rug voor opgavemanagers die bij elke nieuwe directeur of gemeentesecretaris weer vanaf nul moeten uitleggen waarom ze bestaan en waarom ze geen “iets luxere programmamanager” zijn.
Waarom opgavemanagement geen luxe meer is
Gemeenten verzuipen in tijdelijke inspanningen. Er komt alleen maar meer bij, niemand heeft overzicht, niemand stuurt op samenhang en niemand zegt “nee” tegen een nieuw idee van het bestuur. Gevolg: we worden steeds minder wendbaar. Opgavemanagement brengt één verantwoordelijke die zorgt dat het portfolio van projecten, programma’s en procesregie blijft aansluiten bij een vraagstuk dat continu verandert.
Wat is precies een “opgave”?
Een opgave = een urgent, breed maatschappelijk vraagstuk.
- Breed → loopt dwars door domeinen en organisaties heen
- Urgent → direct gekoppeld aan een centrale college-ambitie
Goede voorbeelden: Gezonde Stad, Industriestad in transitie (Sittard-Geleen), Groei & Bloeien, Verduurzaming, Informatiesamenleving. Geen opgave: Jeugd, WMO of Participatie als losse sectorale thema’s.
De drie rollen van de opgavemanager 
- Ambtelijk opdrachtgever van projecten en programma’s in het portfolio
- Portfoliomanager (overzicht op capaciteit, risico’s, samenhang)
- Regisseur op opdrachtgeverniveau (vooral regionaal/allianties, neutraal)
De vier perspectieven – de kern van het vak
- Opgaveperspectief – Wat is er echt aan de hand buiten als we niks doen?
- Opgaveambitie – Welke richting willen wij (en onze partners) op?
- Opgavenlandschap – Wie zijn de spelers, wat zijn hun intenties, waar positioneren wij onszelf?
- Opgavenportfolio – Welke tijdelijke inspanningen lopen er en is dat nog voldoende en samenhangend?
Deze vier draai je cyclisch door – minstens twee tot drie maal per jaar.
Interne vs. externe opgaventafel
Interne opgavetafel – hier gebeurt de echte inhoudelijke sturing: opgavemanager, opgavesecretaris (voor besluitopvolging en verantwoording), project-/programmamanagers en procesregisseurs (brengen de uitvoering in), strategisch adviseurs en soms beleidsmedewerkers (leveren het strategische beeld van het vraagstuk).
Externe opgave tafel – met alliantiepartners – opgavemanager treedt hier vooral op als neutrale regisseur, niet als vertegenwoordiger van alleen de eigen gemeentelijke inzet.
Positionering van de opgavemanager
Dit punt leverde forse discussie op. In steeds meer gemeenten (vooral middelgroot en groter) worden opgavemanagers bewust rechtstreeks onder de gemeentesecretaris gehangen of in een apart team Strategie/Opgaven geplaatst.
Reden: een lijndirecteur die er 5% tijd voor heeft en het vooral “erbij” doet, voegt niets toe en heeft onvoldoende mandaat. Bij grote steden (Rotterdam, Amsterdam) komt er soms een opgavendirecteur boven een groep opgavemanagers, maar bij middelgrote gemeenten is de voorkeur: geen extra laag, gewoon de opgavemanager zelf als opdrachtgever zonder lijn-directeur erboven. De lijn blijft verantwoordelijk voor capaciteit en hiërarchie, de opgaven voor inhoud en koers. Alleen zo voorkom je dat de opgaven weer worden weggeconcurreerd door de waan van de dag.
De zeven velden van de opgavemanager
Enrico ging verder in op het overzicht van waar een opgavemanager zijn aandacht dagelijks op richt – de zeven velden:
- Opgaveveld – continu snappen wat er buiten gebeurt
- Leiderschapsveld – positie bewaken, dilemma’s oplossen, knopen durven doorhakken of juist niet
- Verbindend veld – allianties smeden en houden, zowel binnen (tussen lijn en tijdelijk werk) als buiten
- Organiserend veld – het portfolio inrichten, rapportages, capaciteit
- Regisserend veld – governance van groepen en externe tafels
- Ontwerpend veld – van signalen naar nieuwe processen, conceptueel denkvermogen
- Reflecterend veld – regelmatig uitzoomen, leren, bijsturen
“Je kunt nooit aan alle zeven tegelijk werken,” zei Enrico, “maar je moet wel voortdurend schakelen en kiezen waar je op dat moment het meest nodig bent.”
Opgavemanagement versus programmamanagement
- Programmamanager: stuurt op een vast doel (foto), <5 jaar
- Opgavemanager: stuurt op een vraagstuk in beweging (film), 10-20 jaar, driedimensionaal
Kortom: opgavemanagement is de onmisbare laag waar gemeenten al jaren om vragen. De inspiratiegids komt begin 2026 uit, vol formats, canvassen en een gedeelde taal, en wordt hopelijk de start van een landelijk netwerk van opgavemanagers.
Dit webinar is terug te kijken bij de nieuw opgerichte vakgroep Opgavenmanagement.