Leden van de VPNG kunnen geregeld bij collega´s op bezoek om te zien hoe andere gemeenten bepaalde projecten aanpakken. 27 november waren 23 collega´s van diverse gemeenten te gast bij Richard Teppema van de gemeente Súdwest-Fryslân. Eén deelnemer kwam zelfs voor dit bijzondere project helemaal vanuit Schouwen-Duiveland.
De gemeentewerf van Súdwest-Fryslân ligt door een fusie van 15 jaar geleden nog altijd versnipperd door de, in oppervlakte, grootste gemeente van Nederland. De verschillende locaties waren te klein, met veel verouderde gebouwen en de Arbo en veiligheid zijn verre van optimaal. In 2017 besloot de raad dat er een centrale huisvesting voor de gemeentewerf moest komen, op één locatie in Bolsward. Vanaf het begin was projectleider Richard Teppema betrokken bij dit plan, wat door wensen qua duurzaamheid en circulariteit een voorbeeldproject werd.
Het project moest duurzaam worden
- Energiepositief
- Circulair
- Klimaat adaptief
- En geschikt voor de overgang naar een fossielvrij wagenpark
Direct in het Programma van eisen werd het circulair inkopen centraal gesteld:
- Het gebouw moet demontabel en flexibel in te richten zijn
- Bij de circulariteit (de milieu-impact) keek men naar preventie, waardebehoud en waardecreatie. Materialen die je gebruikt moeten makkelijk bij de demontage weer hergebruikt kunnen worden en behouden hierdoor waarde.
- Het moet een energieposief gebouw zijn. Het gebouw moet zelfvoorzienend zijn, ook voor e-mobiliteit en elektrisch materiaal.
- Er moet zoveel mogelijk biobased materiaal gebruikt worden zodat het gebouw zo min mogelijk het milieu belast.
- De neerslag moet geïnfiltreerd of gebruikt worden, hitte moet geweerd worden.
- Het moet onder de streep een energieke en gezonde werkomgeving opleveren.
Voorlopig ontwerp
In het voorlopig ontwerp werden diverse rekensommen gemaakt voor diverse soorten bouwmaterialen qua duurzaamheid en levensduur. Hieruit bleek dat bijvoorbeeld biobased plaatmateriaal en hergebruikt materiaal goed scoren qua duurzaamheid, maar hergebruikt hout bijvoorbeeld qua levensduur weer minder scoort. Op basis van afwegingen en vergelijkingen werden keuzes gemaakt voor de te gebruiken materialen.
Gunningscriteria
Bij de aanbesteding werd vooral gekeken naar de impact op het milieu, de samenwerking tussen partijen, klimaatadaptie, biodiversiteit en een integrale benadering. Het was belangrijk dat alle betrokken partijen hun schouders eronder zetten om de doelen qua duurzaamheid en circulariteit te halen. Qua kosten was een plafondbudget vastgesteld.
Milieu-impact
Voor de milieu-impact van materialen kijkt men naar diverse prestatie-instrumenten: grondstoffen, productie, vervoer, gebruik en einde gebruik restmaterialen.
Biobased en hergebruikte materialen
Uiteindelijk is gekozen voor een gebouw met een houtconstructie, CLT-wanden, houten balklagen, een houten vliesgevel, biobased isolatie en houten kozijnen. De kanaalplaatvloeren van de eerste verdieping zijn ´tweedehands´, de rodeca panelen van gerecycled polycarbonaat en de gevel is opgebouwd uit oude koelcelpanelen (die verdekt worden door hout zodat alles er toch netjes uitziet). De akoestische isolatie is gemaakt van oude spijkerbroeken en veel plafonds en vloerdelen zijn van hergebruikt hout. Op het terrein vind je veel hergebruikt materiaal, zoals de volledige verharding, stelconplaten, putkoppen, hekken, poorten en keerwanden. De isolatie van de luifel van de werkplaats komt van een gebouw in Leeuwarden en ook de betontegels op het dak en de beplating beginnen op deze plek een tweede leven.
Ook bij de installaties wordt zoveel mogelijk gewerkt met gebruikt materiaal, waaronder kabelgoten, een laadstation, armaturen, tot zelfs de lasdozen van de elektra aan toe.
Wasstraat
Om het materieel van de gemeente werf schoon te houden, is op het terrein een wasstraat gerealiseerd. Deze gebruikt regenwater die wordt opgevangen in voor wegvervoer afgekeurde tanks.
Doordacht in details
Het hergebruik van materiaal is in detail doordacht. Zo gaat bijvoorbeeld zaagafval retour naar de fabriek voor hergebruik, worden steigerplanken hergebruikt als traptreden, wordt snijafval van pir dakplaten weer opgehaald en hergebruikt. De bomen die voor de komst van de werf gekapt moesten worden, krijgen een nieuw leven als meubilair in het pand.
Het bewijs
Na de indrukwekkende presentatie van Richard, waarbij hij veel vragen kreeg van zijn collega projectleiders uit het land, werden de veiligheidsschoenen aangetrokken en bouwhelmen opgezet. Richard leidde de collega´s door het in aanbouw zijnde gebouw. In het stadium waarop we de bouwplaats bezochten zag je inderdaad duidelijk de tweedehands gevelplaten die bedenkt moesten worden met hout. Je zag ook duidelijk het hergebruikte hout voor de vloeren, soms nog voorzien van allerlei kleuren verf. Deels blijft dat zichtbaar en deels zal dat, door de eisen van brandveiligheid, achter beplating worden weggewerkt. Van de hergebruikte kozijnen was niet te zien dat deze aan een tweede leven begonnen.
Samengevat
Het project laat mooi zien dat bouwmaterialen helemaal niet nieuw hoeven te zijn en prima tweedehands of biobased kunnen zijn om iets moois te realiseren. Wanneer de wil er is en alle partijen – van politiek tot aannemers - op dezelfde lijn zitten, is het zeer goed mogelijk een energiepositief, circulair en klimaatadaptief project te realiseren.
Wil je meer weten over dit unieke project? Ga naar de website https://sudwestfryslan.nl/onderwerp/nieuwbouw-buitendienst/