Verslag: verbinden van belangen, het World Food Experience Center in Ede

Casus World Food Experience
Het World Food Experience project begon in 2011 toen de gemeente Ede een oud kazerneterrein van 28 hectare kocht. Dit terrein ligt naast het station Ede-Wageningen en vlak bij een natuurgebied. In 2013 besloot de gemeente om het gebied te ontwikkelen met als thema voedsel. Dit paste bij de regio omdat Wageningen Universiteit en veel voedselbedrijven gevestigd zijn in de buurt. Het idee voor een experience kwam bij een ondernemer vandaan, hij wilde een attractie maken over voedsel en duurzaamheid. De gemeente Ede won een competitie en mocht dit project in voortgang zetten, dit gebeurde samen met de provincie Gelderland, regiogemeenten en Wageningen Universiteit.

De gemeente Ede gaf 5 miljoen euro, De provincie Gelderland 17 miljoen euro en later kwam er uit een regio deal 5 miljoen euro bij. In 2019 werd er een stichting opgericht om dit project te leiden, het project stopte in 2023 door te hoge kosten, milieuproblemen en politieke veranderingen. Procesregisseur Susanna speelde een belangrijke rol, die zorgde er namelijk voor om alle partners samen te brengen en het proces te sturen.

Zeven essentiële leervelden
Een procesregisseur zorgt ervoor dat een complex project zo goed mogelijk verloopt. Er wordt gewerkt met verschillende partijen en er wordt rekening gehouden met hun belangen. In dit project gebruikte de procesregisseur de zeven leervelden van de procesregie, dit zijn gebieden waar er als procesregisseur goed in gehandeld moet kunnen worden.

1. Opdrachtgevend veld: Dit gaat over de relatie met opdrachtgevers zoals de gemeente en provincie. In dit project was er een stuurgroep met verschillende partners, de provincie had veel geld geïnvesteerd en wilde daarom duidelijke resultaten zien. Wageningen Universiteit was minder gebonden, dit doordat hun er geen geld in geïnvesteerd hadden. Dit maakte het ook erg lastig om iedereen op een lijn te krijgen. 
2. Interne veld: Dit gaat over het communiceren met je eigen organisatie. De procesregisseur werkte voor de gemeente Ede, maar werd ook deels betaald door de provincie. Susanna moest afspraken maken met externe partners zoals de projectontwikkelaar en dit doorgeven aan haar collega's. Andere partners zoals de universiteit moesten ook hun eigen organisaties informeren. Dit was van belang om iedereen betrokken te houden.
3. Ontwerpend veld: Hierbij staat het proces centraal. Wie betrek je? Wie haakt af? De procesregisseur moest ervoor zorgen dat de juiste mensen aan tafel zaten. Als een belangrijke partner afhaakte probeerde de procesregisseur die weer te betrekken. Soms was het niet van belang om de afhakende partner er weer bij te betrekken, dit omdat het project verschillende fases ondervindt en het dan niet meer van belang is.
4. Positionerend veld: Dit gaat over de positie van de procesregisseur. Er werd voor zowel de gemeente Ede gewerkt als de provincie Gelderland. Dit maakte haar rol sterker omdat ze met een stem sprak namens beide overheden. Ze zorgde dat de subsidieregels van de gemeente en provincie hetzelfde waren. Dit gaf extra duidelijkheid en vertrouwen bij andere partners zoals de projectontwikkelaar.
5. Uitvoerend veld: Dit gaat over het uitvoeren. De stichting organiseerde evenementen zoals festivals om te laten zien wat de experience kon worden. Dit heette "placemaking". Het was belangrijk om bedrijven en inwoners enthousiast te maken. Dit was aan de andere kant ook erg lastig omdat bedrijven niet wilden investeren voordat het project zeker was. De procesregisseur hielp met het organiseren van deze evenementen en het regelen van de vergunningen.
6. Verbindend veld: Het samenbrengen van partners. Het project had namelijk veel verschillende partijen: overheden, bedrijven, de universiteit en zelfs internationale organisaties zoals de FAO van de VN. De procesregisseur moest hierom vertrouwen opbouwen. Dit deed Susanna door regelmatig te communiceren en duidelijke afspraken te maken. Een belangrijke stap was de oprichting van de stichting waar alle partners hun doelen zouden vastleggen.
7. Reflecterend veld: Dit gaat over het nadenken over je eigen werk. De procesregisseur reflecteerde terug op het proces. Wat kon er beter? Ze vond dat een eenvoudiger ontwerp vanaf het begin had geholpen. Ook zag ze dat externe factoren zoals verkiezingen het project lastiger maakte.

Het MKDH-model

Het MKDH-Model is een hulpmiddel voor in de toolbox waarmee er gekeken kan worden hoe sterk een idee is. MKDH staat voor Macht, Kracht, Draagvlak en Haalbaarheid. Het idee wordt in het midden gezet en wordt vanuit daar bekeken vanuit deze vier punten. Dit helpt om te begrijpen of een plan goed is en wat er beter kan. In het World Food Experience project in Ede werd het MKDH-Model gebruikt om het idee voor een voedselattractie te testen.

 

Macht gaat over wie er invloed heeft. In Ede hadden de gemeente, provincie en projectontwikkelaar macht omdat hun de financiën financierden. De provincie wilde het gebied economisch ontwikkelen. De projectontwikkelaar wilde huizen bouwen en een attractie maken. Politieke macht speelde ook mee, de verkiezingen in 2023 veranderden de steun voor het project waardoor het stopte.

Kracht houdt in hoe sterk het idee is. In het begin vonden sommige mensen het idee te groot, maar de wethouder bleef erbij dat voedselvoorlichting belangrijk was. Onderzoeken lieten zien dat 170.000 tot 300.000 bezoekers per jaar haalbaar was. Dit maakte het idee krachtig maar ook kwetsbaar, omdat het geen normale dagelijkse taak voor de gemeente was.

Het draagvlak houdt in wie het idee steunt. Bedrijven twijfelden omdat ze niet zeker wisten of de attractie er zou komen en inwoners vonden het soms onnodig. Aan het eind steunden de mensen van de voedselraad het idee, maar dat was helaas te laat.

De haalbaarheid gaat over of het plan haalbaar en mogelijk is. Hoge bouwkosten, een ingetrokken vergunning door stikstofregels en politieke veranderingen maakten het project er niet makkelijker op. Het MKDH-model liet zien dat het een sterk idee was maar helaas te veel obstakels had.

Resultaten van het World Food Experience project

Het werk van Susanna Butterman had zo zijn sterke en zwakke punten:

De sterke punten waren dat zij verschillende partners samen bracht zoals de gemeente, provincie en bedrijven. Haar dubbele rol (voor gemeente en provincie) zorgen voor duidelijkheid en vertrouwen. Evenementen zoals festivals lieten ook duidelijk zien wat het project voor potentie had. De oprichting van de stichting was een goede stap om het proces te structuren, een klein sterk team met collega's zoals Edo die vanaf 2012 tot de gehele afwikkeling betrokken is geweest bij dit proces zorgde voor ruimtelijke ontwikkeling en Bas voor programmamanagement, hierdoor werden de lijnen kort en zorgde dat voor vertrouwen.

De zwakkere punten waren dat het project erg complex was door vele partners met verschillende belangen. Bedrijven twijfelden omdat het project niet zeker was, dit maakte het lastig om ze te betrekken. Externe factoren zoals stijgende bouwkosten in 2022, een ingetrokken vergunning door stikstofregels en verkiezingen in 2023 stopten het project. De procesregisseur kon deze problemen niet oplossen. Sommige partners zoals de universiteit waren minder betrokken omdat er geen financiële steun was.

De World Food Experience is uiteindelijk niet gebouwd, maar dat maakt de rol van de procesregisseur niet minder. Ze maakte gebruik van zeven leervelden om het project te sturen. Haar werk zorgde voor samenwerking en vertrouwen ondanks de complexiteit. Het project stopte door factoren die buiten haar controle lagen zoals hoge kosten en politieke veranderingen.