Verslag: wonen en zorg (Amersfoort)

Het programma waar Els van Kooten binnen de gemeente Amersfoort leiding aan geeft als programmamanager zal je wellicht bekend voorkomen. Het bestaat uit drie onderdelen:

1. aanbod van woningen
2. passende zorg en ondersteuning
3. de inclusieve wijk

Els neemt ons in dit webinar mee in de wijze waarop zij haar programmaorganisatie heeft vormgegeven, hoe zij samenwerkt met de partners in de stad en hoe ze de doelgroepen betrekt. Maar waar we ook heel benieuwd naar zijn, is hoe zij het fysieke en sociale domein met elkaar verbindt binnen de gemeente. 



Het programma van Els richt zich op de volgende doelgroepen:

• Mensen die uitstromen uit en voorkoming van instroom in een zorginstelling of een andere vorm van wonen gekoppeld aan zorg.
• Mensen die uitstromen uit een zorginstelling of een andere vorm van wonen gekoppeld aan zorg.
• Jongeren die uitstromen uit en voorkomen van instroom in de jeugdzorg.
• Alleenstaande (voormalige) minderjarige vluchtelingen die een woonplek nodig hebben.
• Mensen die uitstromen en voorkoming van instroom in de maatschappelijke opvang of de vrouwenopvang.
• Mensen met een lichamelijke of een licht verstandelijke beperking.
• (Toekomstig) kwetsbare ouderen.

Doordat mensen die zorg of ondersteuning nodig hebben steeds vaker zelfstandig thuis wonen, bestaat het opgavelandschap uit verschillende spelers die hieraan werken, bijvoorbeeld:

• woningcorporaties
• zorgaanbieders
• welzijnswerk
• wijkteams

Amersfoort een thuis voor iedereen
Tijdens de presentatie vertelt Els de reden waarom er bij de gemeente Amersfoort een programma wonen en zorg is ontstaan. De aanleiding is dat er een aanbesteding was bij het sociaal domein voor beschermd wonen. Daarbij werden nieuwe zorgpartijen geselecteerd, zij kwamen bij de afdeling wonen met de vraag of ze een paar woningen konden krijgen om hier zorg te verlenen. Uiteindelijk kwam het bij de wethouder en die stelde de vraag, hoe kan het nou dat deze twee domeinen niet samenwerken en niet weten van elkaar welke opgaven ze voor de stad hebben. Zij vond dat er een programma voor wonen en zorg moest komen. Daarbij is de ambitie uitgesproken, Amersfoort een thuis voor iedereen. Het gaat er hierbij om dat mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben in de stad moeten kunnen blijven wonen, maar dat ze ook oog hebben voor de omgeving waar deze mensen terecht komen.

Amersfoort is vooral bezig met uitstroom uit maatschappelijke opvang, beschermd wonen, de ouderen. Daarbij werken ze nauw samen met diegene die zich bezig houden met de statushouders en de vluchtelingen. Omdat je allemaal vist in dezelfde vijver voor woonruimte.

De verschillende vraagstukken en opgaven
Er zijn een aantal vraagstukken en opgaven van belang:

• Iedereen moet een goed thuis hebben, dan pas kun je beter worden en meedoen aan de maatschappij
• Enorme personeelstekorten in de zorg

Dat alles in combinatie met het woningtekort, zorgt ervoor dat ze aan de slag moeten met het vraagstuk over wonen en zorg.

Vanaf het begin is er gezegd, dit is niet iets wat de gemeente Amersfoort alleen kan doen, daar zijn diverse partijen voor nodig. Ze zijn in gesprek gegaan met zorgaanbieders, corporaties, het zorgkantoor, welzijnsorganisaties. Hieruit is een statement gekomen en is uitgewerkt tot twee uitvoeringsprogramma’s. Het ene programma gaat over de uitstroom beschermd wonen en maatschappelijke opvang en de andere gaat vooral over ouderen.

Dit gaat over de verschillende partijen, Maar hoe betrek je de inwoners waar het om gaat, lokale initiatieven en mensen die hiermee te maken hebben? Via bijvoorbeeld klankbordgroepen voor ouderen, cliëntenraden, met netwerkbijeenkomsten proberen ze iedereen te blijven betrekken bij wat is er nodig in de stad, wie heeft er ideeën en waar kunnen we wat mee.

Bij alles waar ze mee bezig zijn binnen het programma wordt er gewerkt met vier lijnen:

1. Voldoende en passende woningvoorraad
2. Passende zorg en ondersteuning
3. Inclusieve wijk
4. Samenwerking

Resultaten
Eén van de eerste dingen waar Amersfoort mee aan de slag is gegaan is, er was alleen urgentie en geen directe bemiddeling. Dat hebben ze nu ook ingevoerd zodat mensen die uitstromen direct gekoppeld worden aan een woning. Ook hebben ze doorstroommaatregelen bedacht die met name op de senioren gericht zijn, waarvan bijvoorbeeld van groot naar beter regelingen. Waardoor ouderen ook makkelijker in een passende woning terechtkomen.

Ook hebben ze een woonwaaier ontwikkelt, hierin is alle informatie gebundeld die bijvoorbeeld zorgmedewerkers, vrijwilligers kunnen gebruiken om mensen makkelijker verder te helpen met vraagstukken als hoe kan ik een urgentie aanvragen? Welke financiële regelingen zijn er? Waar kan ik een tijdelijke woning vinden?

Er is een onderzoek gedaan naar wat hebben we nu allemaal nodig, laat Els weten. Via een woonladder weten ze nu welke woonvormen er moeten worden bijgebouwd en hoeveel.

Werkafspraken in de wijk is een resultaat waar Els erg trots op is. Dat gaat over dat als jij uitstroomt uit een zorgorganisatie, welke stappen er dan gezet moeten worden gezet zodat jij goed zelfstandig woont.

Een paar resultaten die meer op het fysieke deel gericht zijn, dat zijn bijvoorbeeld tijdelijke woningen. Ze hebben inmiddels meer dan 1200 tijdelijke woningen gerealiseerd. Heel veel in gemengd wonen projecten.

De organisatie
Het programma wonen en zorg zit op het snijvlak van fysiek en sociaal, geeft Els aan. Zoveel mogelijk moet blijven in de domeinen waar het zit, maar ze kijken mee in elkaars domeinen en krijgen randvoorwaarden mee. Overal waar vraagstukken liggen waar fysiek en sociaal elkaar nodig hebben, zoeken ze de verbinding. Els heeft met haar programma twee bestuurlijke opdrachtgevers, namelijk de wethouder wonen en de wethouder zorg. Dat vindt zij echt een meerwaarde, samen staan zij echt voor de opgave wonen en zorg. Ze hebben dat ook doorgevoerd bij de ambtelijke opdrachtgevers, de directeur samenleven en de afdelingsmanager woon- en werkklimaat zijn daar beiden de opdrachtgevers.

Daaronder zit een programmateam wat bestaat uit een programmamanager, een programma-assistent en een communicatieadviseur. Daarnaast vier adviseurs wonen en zorg. Dat is een soort kernteam maar wordt continu aangevuld met een aantal beleidsmedewerkers vanuit samenleven en vanuit wonen. Die zitten ook altijd bij het programmateamoverleg. De organisatie binnen Amersfoort is eigenlijk maar een klein stukje van het totale programma. Zoals aangegeven zijn de opgaven niet alleen op te lossen door de gemeente, de samenwerking met bijvoorbeeld corporaties en zorgaanbieders is van groot belang. De verantwoordelijkheid moet bij alle partijen liggen en om die reden hebben ze bestuurlijke overleggen georganiseerd waarin alle partijen vertegenwoordigd zijn. Zij besluiten ook over het programma. Daarmee proberen ze ook commitment te krijgen over de inzet van mensen, geld en middelen. Er wordt dus gezamenlijk gezegd, dit zijn de prioriteiten en hier werken we aan. Daarnaast zijn er ook tactische overleggen gepland, die zijn de drijvende kracht van het programma. Vanuit daar worden projecten echt getrokken, hier zitten projectleiders in en de inhoud wordt daar vooral besproken en ter besluitvorming voorgelegd aan het bestuurlijk overleg. Verder is er een breed netwerk met veel partijen die regelmatig worden betrokken door middel van netwerkbijeenkomsten, nieuwsbrieven en dergelijke.

Geleerde lessen
Het tot stand komen van dit programma vergt hard werken en in de afgelopen periode zijn er ook veel lessen geleerd. Een aantal lessen zijn bijvoorbeeld:

• Verschillen in taalgebruik (wees simpel in je taalgebruik en blijf uitleggen)
• Urgentie van de vraagstukken
• Tijdshorizon (in het sociale domein is het vaak een kortere horizon dan in het fysieke domein, de veranderingen gaan ook sneller)
• Verschillen in cultuur
• Wijze van samenwerken met andere partijen (die verschillen per domein)
• Organisatie van de partijen waar ze mee samenwerken

Wat heeft Amersfoort nou gedaan met die geleerde lessen?

1. Het gesprek hebben over de verschillen (ook met een externe erbij)
2. Intensieve samenwerking met respect voor elkaars (on)mogelijkheden
3. Trekkersrol bij de gemeente
4. Goed programmateam (divers, netwerkers, mensen die flexibel zijn)
5. Informatie delen (overleggen, netwerkbijeenkomsten, nieuwsbrieven)

Vragen vanuit de deelnemers
Vanuit de groep (gemeente Zwolle) is de vraag, hoe kom je van een lokale woon- zorgvisie naar een regionale visie? Is de gemeente Amersfoort hier al verder in en hoe geven zij daar dan vorm aan? Els geeft aan dat dit ook bij Amersfoort heel actueel is, maar dat zij nog niet tot een regionale woon- zorgvisie zijn gekomen. Er worden wel gesprekken gevoerd, maar zij ziet nog niet op korte termijn de handen op elkaar komen met de verschillende gemeenten.

Er is vanuit de deelnemers ook een behoefte om te weten welke maatregelen Amersfoort bijvoorbeeld neemt voor de toekomst en de invulling van bestaande woningen. Els geeft een aantal voorbeelden waar Amersfoort onder andere mee bezig is. Allereerst hebben zij bij de sociale huur een heel pakket dat heet van groot naar beter. Dat houdt in dat als je van een grote naar een wat kleinere woning wil dan kun je voorrang krijgen op woningen, je kunt een verhuiskostenvergoeding krijgen, je kunt huurgewenningsbijdrage krijgen, er is een wooncoach waar mensen mee kunnen praten die kan helpen zoeken naar de juiste woning en hun mee kan nemen in het proces. Aan de sociale huurkant draait het ook heel goed bij Amersfoort.

In de particuliere markt is het veel lastiger, ze zijn daar begonnen met een wooncoach in de particuliere markt, maar dat gaat nog niet zo lekker. Dat is ook een stuk ingewikkelder zegt Els, omdat je daar niet de eigenaar bent.

Tot slot laat Els weten dat het ook binnen de gemeente Amersfoort hard werken blijft, het blijft continu zoeken en gesprekken voeren, want je bent elkaar ook zo weer kwijt geeft ze aan.

Nieuwsgierig geworden naar dit interessante webinar? Je kunt deze terugkijken bij de VPNG-vakgroep ´Verbinding Sociaal-Fysiek´.